RUST EĞİTİMİ

Rust 3D logosu bembeyaz arka planda sade premium kompozisyon

Rust eğitimi, dilin "compiler düşmanım" hissini güvenlik garantilerine dönüştürmek isteyen mühendisleri yetiştirir. Ownership ve borrow checker sezgisel anlatılır; lifetime ('a) ile referans güvenliği doğru ifade edilir; Result ve Option ile exception'sız hata yönetimi somut örneklerle işlenir.

Program sonunda katılımcı, trait ile generic ve dyn dispatch arasında karar verir; async/await ve tokio ile asenkron programlama kurar; Cargo ile dependency, workspace ve feature flag yönetir. unsafe Rust ile FFI ve C/C++ interop eğitimin advanced kapanışıdır. Eğitim, The Rust Programming Language kitabı baz alınarak kurgulanır.

Katılımcı Profili

Bu eğitim, Rust'ın "compiler düşmanım" hissinden çıkartıp dilin güvenlik garantilerini avantaja çevirmek isteyen rollere yöneliktir:

Sistem Programcıları: Bellek güvenli ve hızlı kod yazan mühendisler
Backend Mühendisleri: Yüksek performans hedefiyle Rust kullanan roller
Gömülü Geliştiriciler: no_std ile bare metal yazan ekipler
C/C++ Geliştiriciler: Bellek güvenli alternatif arayan mühendisler
WebAssembly Geliştiricileri: Wasm hedefiyle Rust kullanan ekipler

Ön Gereklilikler

Bu eğitime katılım için aşağıdaki ön bilgiler önerilir:

C, C++ veya başka bir sistem dilinde geliştirme deneyimi (tercihen)
Pointer, referans ve memory model kavramlarına aşinalık
OOP veya fonksiyonel programlama yaklaşımına giriş düzeyi bilgi
Komut satırı (cargo) ile rahat çalışma
Git ile sürüm kontrol akışı bilgisi

Süresi ve Tarihi

Süre: 4 gün. Bu süre standart program içindir; ek modüllere ve hedefe göre süre özelleştirilebilir.
Eğitim tarihleri ve saatleri, ekibinizin uygunluğuna göre birlikte planlanır.

Kazanımlar

Bu eğitim sonunda katılımcı, Rust'ın "compiler düşmanım" hissinden çıkıp dilin güvenlik garantilerini avantaja çevirir:

Ownership ve borrow checker'ı sezgisel açıklar
Lifetime ('a) ile referans güvenliğini doğru ifade eder
Result ve Option ile exception'sız hata yönetimi yapar
Trait ile generic ve dyn dispatch arasında karar verir
async/await ve tokio ile asenkron programlama kurar
Cargo ile dependency, workspace ve feature flag yönetir
unsafe Rust ile FFI; C/C++ ile interop tasarlar

Rust Eğitimi Konuları

1. Rust Felsefesi - Safety, Speed, Concurrency

Sıfır maliyetli soyutlamalar
Memory safety: GC olmadan
Edition modeli (2015, 2018, 2021, 2024)
rustup, cargo, rustc

2. Cargo - Build ve Paket Yöneticisi

Cargo.toml ve Cargo.lock
crates.io ve docs.rs
Workspace ile multi-crate
Profile: dev, release
cargo run, build, test, doc, clippy, fmt

3. Ownership ve Move Semantics

Her değerin tek bir owner'ı vardır
Move vs copy
Scope ve drop
String vs &str

4. Borrowing ve Reference

Immutable reference (&T)
Mutable reference (&mut T)
Borrowing kuralları
Dangling reference önleme
NLL (Non-Lexical Lifetimes)

5. Lifetime

Lifetime annotation ('a)
Lifetime elision rule
Static lifetime ('static)
Struct ve method lifetime

6. Struct, Enum, Pattern Matching

Struct: named, tuple, unit
Enum ve algebraic data type
match expression ve exhaustiveness
if let ve while let
Destructuring

7. Trait ve Generic

Trait tanımı ve impl Trait for Type
Default method
Trait bound ve where clause
Generic function ve struct
Dynamic dispatch (dyn Trait)

8. Error Handling - Result, Option

Option<T>: Some, None
Result<T, E>: Ok, Err
? operator ile propagation
thiserror ve anyhow crate
panic! ve unrecoverable error

9. Smart Pointer - Box, Rc, Arc, RefCell

Box<T> ile heap allocation
Rc<T> reference counting (single-thread)
Arc<T> atomic reference counting
RefCell<T> interior mutability
Mutex<T> ve RwLock<T>

10. Closure ve Iterator

Fn, FnMut, FnOnce trait
move closure
Iterator trait ve adaptor
Zero-cost iterator
collect, filter, map, fold

11. Collection - Vec, HashMap, BTreeMap

Vec<T> dynamic array
HashMap<K, V>
BTreeMap ve sorted map
VecDeque ve LinkedList
String ve OsString

12. Concurrency - Thread ve Channel

std::thread::spawn
mpsc channel ile message passing
Send ve Sync marker trait
Crossbeam ve rayon crate
Data race önleme

13. Async/Await - Tokio

async fn ve Future trait
.await operatörü
Tokio runtime
tokio::spawn ve task
async ekosistem: hyper, reqwest

14. Macro - Declarative ve Procedural

macro_rules! ile declarative macro
Procedural macro: derive, attribute
quote ve syn crate
println!, vec!, format! örnekleri

15. Unsafe Rust ve FFI

unsafe block ve raw pointer
extern "C" ile FFI
bindgen ile C binding
cbindgen ile C header üretme
Soundness ve invariant

16. Testing ve Documentation

#[test] ve cargo test
Integration test (tests/ klasörü)
Doc-test ile örnek doğrulama
Property-based test: proptest
Benchmark: criterion

17. Web Framework - Axum, Actix-web

Axum ile Tokio uyumlu API
Actix-web ve aktör model
Rocket ve Warp alternatif
SQLx ve Diesel ORM
Serde ile serialization

18. Embedded ve no_std

no_std ile bare metal
embedded-hal ile donanım soyutlama
Cortex-M, ESP32, RP2040 desteği
Probe-rs ile flashing ve debugging

RUST EĞİTİMİ ile İlgili
Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları

Ownership ile borrowing arasında temel mantık nedir?

Her değerin tek bir owner'ı vardır; scope sonunda drop edilir. Borrowing reference verir — &T immutable, &mut T mutable. Aynı anda birden fazla immutable veya tek mutable reference olabilir, ikisi karışmaz. Bu kurallar derleme zamanında uygulanır — runtime overhead yok, data race önlenir.

Lifetime annotation ne zaman gerekli?

Compiler lifetime'ı çoğu zaman çıkarımlar (elision rules). Struct field'ı reference içeriyorsa veya fonksiyon birden çok reference parametresi alıp reference dönüyorsa 'a annotation şart. 'static lifetime tüm program ömrü; literal string'ler ve const otomatik 'static.

Result ve Option ile hata yönetimi try/catch'e göre nasıl?

Rust exception yerine Resultve Optionkullanır — hata tip seviyesinde görünür, ignore edilemez. ? operatörü propagate eder. Compile-time hata yönetimi disiplini sağlar; unwrap() yapılırsa panic. anyhow ve thiserror crate'leri hata wrapping ve typed hata için pratik.

Box, Rc, Arc ve RefCell ne zaman hangisi kullanılır?

Box heap allocation, single owner. Rc reference counting, multi-owner single-thread. Arc atomic reference counting, multi-thread. RefCell interior mutability runtime borrow check ile — immutable reference içinde mutate. Mutex thread-safe mutable. Karar: thread sayısı, ownership ve mutability ihtiyacı.

Async/await ve tokio ne zaman gerekli?

I/O-bound concurrent iş için async/await — bin/onbinlerce simultan connection tek thread'de yönetilir. tokio en yaygın async runtime; reqwest, axum gibi ekosistem üzerinde duruyor. CPU-bound iş için thread pool veya rayon. async overhead küçük scriptlerde gereksiz; ölçek gerekiyor.

unsafe Rust ne zaman doğru, ne zaman riskli?

FFI (C kütüphanesi çağırma), low-level memory manipulation, performance-kritik operasyonlar için unsafe bloğu gerekli. Compiler güvenlik garantilerini bu bloğa girmediğini varsayar. unsafe minimum tutulmalı, sound abstraction içinde sarmalanmalı. Çoğu uygulama kodu hiç unsafe içermez.