VİSUAL BASİC NEDİR? VB VE VB.NET ARASINDAKİ FARKLAR VE GÜNCEL KULLANIM

Visual Basic (VB), yazılım dünyasında “hızlı geliştirme” fikrini kitlelere taşıyan, özellikle masaüstü uygulamalar ve kurumsal otomasyon tarafında iz bırakmış bir dil ailesidir. Bugün yeni proje başlatırken VB pek sık önerilmese de, sahada hâlâ çok sayıda çalışan VB/VB.NET sistemi bulunur ve bu sistemlerin bakım, entegrasyon ve modernizasyon ihtiyaçları devam eder.

Bu yazıda “Visual Basic nedir?” sorusunu netleştirip VB (özellikle VB6) ile VB.NET arasındaki kritik farkları ele alacağız. Ardından 2026 perspektifiyle VB’nin güncel kullanım senaryolarını, ne zaman mantıklı kaldığını ve ne zaman modern alternatiflere geçmenin daha doğru olacağını pratik bir çerçeveyle değerlendireceğiz.

Amacımız nostalji değil: mevcut kod tabanını anlamak, doğru teknik kararları vermek ve ekipler arası iletişimi kolaylaştırmak. Eğer kurumunuzda VB6/VB.NET mirası varsa, doğru planla bu mirası kontrollü bir şekilde modern mimarilere taşımanız mümkündür.

Visual Basic nedir? Kısa tarihçe ve VB ailesi

Visual Basic, temelde BASIC dil ailesinin “görsel” geliştirme yaklaşımıyla birleşmiş hâlidir. VB’yi öne çıkaran şey; form tasarımını sürükle-bırak ile yapmak, olay tabanlı (event-driven) programlama modeliyle hızlıca çalışan ekranlar üretmek ve nispeten düşük bariyerle iş uygulamaları geliştirebilmektir.

VB6 ve klasik yaklaşım: Olay tabanlı masaüstü geliştirme

VB6 döneminde tipik senaryo; Windows üzerinde çalışan, form ağırlıklı, veri tabanına bağlanan ve COM bileşenleriyle konuşan uygulamalardı. Bu dünyada dağıtım, bağımlılık yönetimi ve sürüm uyumluluğu gibi konular da sık gündeme gelirdi.

VB.NET: .NET dünyasına geçiş ve dilin yeniden tanımı

VB.NET ise .NET ekosistemine taşınmış, farklı bir çalışma zamanına (CLR) ve farklı bir sınıf kütüphanesi dünyasına (BCL) dayanan bir dildir. Buradaki kritik nokta şu: VB.NET, VB6’nın “bir sonraki sürümü” gibi görünse de, altında yatan platform değiştiği için mantık ve mimari olarak ciddi dönüşüm içerir.

VB ile VB.NET arasındaki farklar: Mimari, runtime ve dil özellikleri

VB6 ve VB.NET arasındaki farkları anlamak, modernizasyon sürecinin temelidir. Sadece sözdizimi değil; çalıştırma ortamı, kütüphane ekosistemi, hata yönetimi ve nesne yönelimli yaklaşım gibi başlıklar da değişir.

Runtime farkı: COM tabanlı dünya vs CLR tabanlı dünya

VB6 uygulamaları daha çok COM bileşenleri ve Windows API ekosistemiyle iç içedir. VB.NET ise CLR üzerinde çalışır; bellek yönetimi (çöp toplayıcı), tip sistemi ve assembly kavramı farklıdır. Bu nedenle “otomatik dönüştürme” denemeleri çoğu zaman sınırlı başarı getirir; asıl değer mantıksal yeniden yapılandırma ile ortaya çıkar.

Tip sistemi ve OOP: Nesne yönelimli modelin olgunlaşması

VB.NET tarafında sınıflar, kalıtım, arayüzler, generics ve LINQ gibi modern kavramlarla daha tutarlı bir OOP deneyimi vardır. VB6’da pratikte kullanılan bazı kalıplar ise daha çok modül bazlı ve prosedürel görünümdedir. Bu geçişte en sık ihtiyaç duyulan şey, domain mantığını UI’dan ayırmak ve katmanlı bir yapı kurmaktır.

Hata yönetimi: On Error geleneğinden structured exception’a

VB6 tarafında “On Error” yaklaşımıyla kullanılan hata yönetimi, VB.NET’te structured exception handling (Try/Catch/Finally) ile daha sistematik hâle gelir. Bu, özellikle loglama, izleme ve operasyonda tanılama için büyük avantaj sağlar.

2026’da Visual Basic: Nerelerde hâlâ yaşıyor?

VB’nin güncel kullanımını konuşurken iki ayrı dünyayı ayırmak gerekir: “sıfırdan yeni geliştirme” ve “mevcut sistemi yaşatma/iyileştirme”. Birincisinde VB nadiren tercih edilir; ikincisinde ise VB.NET ve VB6 mirası hâlâ önemli iş yükü taşır.

Kurumsal miras sistemler: Bakım, küçük geliştirmeler ve stabilite

Bankacılık, üretim, lojistik gibi alanlarda yıllardır çalışan VB6 veya VB.NET uygulamaları sık görülür. Bu uygulamalar genellikle iş süreçlerine çok gömülüdür ve değiştirme maliyeti yüksektir. Burada hedef; sistemi “bir gecede” değiştirmek değil, risk kontrollü şekilde dönüştürmektir.

Office otomasyonu ve VBA ile temas noktaları

Kurumsal ekipler Excel/Access otomasyonlarında VBA kullanırken, VB.NET ile entegrasyon ihtiyaçları doğabilir. Örneğin raporlama araçları, veri aktarım işleri, küçük yardımcı uygulamalar gibi senaryolarda VB bilgisi hâlâ işlevsel olabilir. Yine de sürdürülebilirlik için kodun kontrol altına alınması, versiyonlama ve test yaklaşımı kritik olur.

VB6/VB.NET modernizasyon stratejileri: “Rewrite” mı “Refactor” mı?

Modernizasyonda en büyük tuzak, “hepsini yeniden yazalım” yaklaşımının maliyetini ve riskini küçümsemektir. Doğru strateji; uygulamanın kapsamına, ekip yetkinliğine, regülasyonlara ve zaman baskısına göre seçilir.

Strangler pattern: Yeni modülleri çevreleyerek dönüşüm

Uygulamayı parçalı şekilde dönüştürmenin pratik yolu, yeni fonksiyonları yeni servisler/katmanlar olarak inşa edip eski sistemi adım adım küçültmektir. Böylece iş sürekliliği korunur ve ölçülebilir kazanımlar elde edilir.

Katmanlara ayırma: UI, iş mantığı ve veri erişimi ayrımı

VB dünyasında en sık rastlanan problem, ekran koduna gömülü iş kurallarıdır. Modernizasyonda ilk hedef; iş mantığını ayrı bir katmana taşımak, veri erişimi için ayrı bir katman oluşturmak ve UI’ı sadeleştirmektir. Bu sayede test edilebilirlik ve değişiklik yönetimi iyileşir.

Karar çerçevesi: Ne zaman yeniden yazmak mantıklı?

Aşağıdaki kriterler, seçenekleri daha net görmenize yardımcı olur:

• Değişim sıklığı: Sürekli değişen iş kuralları varsa modülerleşme şart.
• Teknik borç: Kritik güvenlik/audit ihtiyaçları varsa yeniden yapılandırma öncelik kazanır.
• Bağımlılıklar: COM/ActiveX gibi bağımlılıklar dönüşümü zorlaştırabilir.
• Ekip yetkinliği: VB bilen ekip ile modern .NET ekibi arasındaki geçiş planlanmalı.
• Operasyon riski: Üretimde kesinti kabul edilemiyorsa kademeli yaklaşım daha güvenlidir.

Gerçekçi örnekler: VB6 tarzı ve VB.NET yaklaşımı

Aşağıdaki örnekler, düşünce biçimindeki farkı göstermek içindir. İlk örnek klasik VB6 akışını andıran bir kullanım; ikinci örnek ise VB.NET’te daha modern bir yaklaşımı temsil eder.

Örnek 1: VB6 tarzı olay tabanlı akış (temsilî)

VB6 dünyasında form event’lerinde hızlıca işlem yapılır. Bu yaklaşım hızlıdır ama zamanla karmaşıklaşabilir:

' VB6 tarzı temsilî örnek
Private Sub cmdKaydet_Click()
    On Error GoTo Hata
    If Trim(txtAd.Text) = "" Then
        MsgBox "Ad alanı boş olamaz."
        Exit Sub
    End If

    ' Basit kayıt işlemi (temsilî)
    Call KaydiVeritabaninaYaz(txtAd.Text, txtSoyad.Text)

    MsgBox "Kayıt başarılı."
    Exit Sub

Hata:
    MsgBox "Hata oluştu: " & Err.Description
End Sub

Bu örnekte validasyon, veri erişimi ve UI mesajları tek yerde. Modernizasyonda hedef, bu sorumlulukları ayırmaktır.

Örnek 2: VB.NET ile daha temiz ayrım ve exception yönetimi

VB.NET tarafında, iş kurallarını ayrı bir sınıfa taşıyıp UI’da sadece akışı yönetmek daha sürdürülebilirdir:

' VB.NET örneği (basitleştirilmiş)
Public Class KisiKayitServisi
    Public Sub Kaydet(ad As String, soyad As String)
        If String.IsNullOrWhiteSpace(ad) Then
            Throw New ArgumentException("Ad alanı boş olamaz.", NameOf(ad))
        End If

        ' Burada veri erişim katmanına çağrı yapılır (temsilî)
        ' _repo.Insert(New Kisi(ad, soyad))
    End Sub
End Class

' UI tarafı (ör. WinForms button click)
Private Sub btnKaydet_Click(sender As Object, e As EventArgs) Handles btnKaydet.Click
    Try
        Dim servis = New KisiKayitServisi()
        servis.Kaydet(txtAd.Text, txtSoyad.Text)
        MessageBox.Show("Kayıt başarılı.")
    Catch ex As Exception
        MessageBox.Show($"Kayıt sırasında hata: {ex.Message}")
    End Try
End Sub

Burada hata yönetimi daha kontrollü, sorumluluklar daha net. Ayrıca bu yapı, loglama ve test için daha elverişlidir.

Güncel kullanım senaryoları: VB.NET ile sürdürülebilirlik nasıl sağlanır?

VB.NET ile çalışmaya devam etmek zorundaysanız, sürdürülebilirlik için bazı pratik prensipler hayat kurtarır. Buradaki hedef, “VB ile sonsuza kadar” değil; mevcut değeri koruyup değişimi yönetmektir.

Kod kalitesi: Basit kurallar bile büyük fark yaratır

Öncelikle proje standartlarını netleştirin: isimlendirme, klasörleme, katman sorumlulukları, exception stratejisi ve log formatı. Küçük ama düzenli adımlar, zamanla ölçülebilir iyileşme sağlar.

Entegrasyon: Servisleşme ve API yaklaşımıyla sınırları belirleme

Miras uygulamanın dış dünyayla konuşmasını, mümkün olduğunca servis katmanları üzerinden yapın. Böylece yeni bileşenler eklemek veya farklı teknolojilere geçmek daha kolaylaşır. Bu noktada eğitim planı çıkarırken, ekibin .NET mimarisi ve entegrasyon pratiklerine hâkim olması kritik olur.

Bu geçişi daha sistemli planlamak isterseniz Visual Basic Eğitimi içeriği üzerinden VB.NET temelleri, refactoring ve modernizasyon yaklaşımını birlikte ele alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular ve net cevaplar

VB.NET öğrenmek hâlâ mantıklı mı?

Eğer kurumunuzda VB.NET tabanlı uygulamalar varsa, bakım ve modernizasyon için temel seviyede öğrenmek mantıklıdır. Ancak yeni projelerde teknoloji seçimini yaparken, ekosistem ve iş gücü havuzunu da düşünmek gerekir.

VB6’dan VB.NET’e geçiş otomatik yapılabilir mi?

Otomatik dönüşüm araçları belirli ölçüde yardımcı olabilir; fakat çoğu projede asıl iş, mimari uyarlama ve kodun yeniden tasarlanmasıdır. “Çalışıyor” olması, “doğru çalışıyor ve sürdürülebilir” olduğu anlamına gelmeyebilir.

En doğru ilk adım nedir?

Önce envanter çıkarın: modüller, kritik iş akışları, veri kaynakları, dış bağımlılıklar ve kullanıcı sayıları. Sonra küçük bir pilot modül seçip, katmanlara ayırma + test + loglama ile dönüşümü başlatın. Bu yaklaşım, büyük proje riskini küçültür.

Sonuç: Visual Basic’i doğru bağlamda konumlandırmak

Visual Basic’in bugünkü değeri, çoğunlukla sahadaki miras sistemlerde saklıdır. “Visual Basic nedir” sorusunun cevabı artık sadece bir dil tanımı değil; aynı zamanda bir modernizasyon konusu. VB6 ile VB.NET arasındaki farkları doğru okuyup, dönüşüm stratejisini gerçekçi kurarsanız, hem iş sürekliliğini korur hem de teknolojik borcu kontrollü şekilde azaltırsınız.

Özetle: Yeni geliştirmelerde daha güncel seçenekler öne çıksa da, VB/VB.NET ekosistemini bilen ekipler; bakım, entegrasyon ve kademeli dönüşüm projelerinde kritik rol oynar. Doğru hedef, kısa vadede stabilite ve uzun vadede sürdürülebilir mimari dengesini kurmaktır.